For a real international justice
Pour une veritable justice internationale


Home page > Kinyarwanda > Guhamagarira urukiko gusubiramo urubanza rwa Purutazi Zigiranyirazo

Guhamagarira urukiko gusubiramo urubanza rwa Purutazi Zigiranyirazo

All the versions of this article: [English] [Español] [français] [Kinyarwanda]

Mu mwaka wa 1994 nibwo umuryango w’abibumbye washyizeho Urukiko Mpuzamahanga mpanabyaha (TPIR) rugenewe u Rwanda ; Bishingiye ku masezerano mpuzamahanga yo muri 1948 yo kurinda ; kuburizamo no guhana icyaha cya jenoside.

Ikibabaje rero ni uko ku Rwanda byali uguhomera iyonkeje : ishyano ryali ryabaye.


Guhamagarira urukiko gusubiramo urubanza rwa Protazi Zigiranyirazo

Mu mwaka wa 1994  nibwo umuryango w’abibumbye washyizeho Urukiko Mpuzamahanga mpanabyaha (TPIR) rugenewe u Rwanda ; Bishingiye ku masezerano mpuzamahanga yo muri 1948 yo kurinda ; kuburizamo no guhana icyaha cya jenoside. Ikibabaje rero ni uko ku Rwanda byali uguhomera iyonkeje : ishyano ryali ryabaye

Umuryango w’Abibumbye, n’ubwo wamenyeshejwe itegurwa ry’iyo jenoside,ntacyo wabi kozeho.

Icyari gisigaye kwari uguhana abagize uruhare muri ubwo bugome bukabije.

Ku wa mbere Itakili ya 16 Ugushyingo 2009, imyaka 15 nyuma y’itsembabwoko bw’Abatutsi nibwo urukiko rw’ubujurire rwemeje ko Protazi Zigiranyirazo arekurwa, ngo hari ibyirengagijwe mu ifatwa rye. Kandi yari mu baregwa ba mbere bashinjwa gutegura jenoside. Niwe watabaje interahamwe, agatangiza no gukoresha urutonde rwamazina y’abagaragaje ko badashaka gukora jenoside ,kugirango bazicwe mbere.

Mbere y’aho mu mu rubanza rwa Koloneli Bagosora, TPIR yari yemeje ko Koloneli Bagosora, umuhuzabikorwa bya jenoside batashoboraga kumwemeza icyaha cy’ubugambanyi bwo gukora iryo shyano ngo kubera ko nta cyemeza ko hari icyo bumvikanyeho mbere yo gukora jenoside. Ibyo byerekana ko TPIR ntacyayibuza kurekura uwateguye ibikorwa by’ibanze bya jenoside ariwe Protais Zigiranyirazo Biranasobanura ko TPIR yirengagije umurimo yashinzwe wo guhana jenoside. Irahakana ibijyanye n’itegurwa ryayo igahitamo gukoresha imyanzuro y’ababuranira abakoze jenoside batanemera ko yabayeho.

Inkuru ibaye impamo : taliki ya 16 Ugushyingo 2009 izahora ivugwa mu mateka y’abantu ko yateje isoni cyane.

Kuri iyo taliki ya 16 Ugushyingo Protazi Zigiranyirazo yagizwe umwere na TPIR kandi aribo bashinzwe gukulikirana abagome bakoze jenoside y’Abatutsi mu Rwanda, ya 1994.

Uwo bita Zed muzi ko ari musaza wa Agata Habyarimana, Umupfakazi wa prezida waguye mu ndege yahanuwe italiki ya 6 mata 1994. Zed uwo niwe wari umuyobozi mukuru w’AKAZU kibumbiyemo ibyegera bya  Madamu wa Prezida Niwe wari umukuru w’umutwe wiswe « Réseau Zero » ari nawe amashyirahamwe y’urubyiruko rwatojwe gisirikare, ashinzwe itsembabwoko yari ashamikiyeho.

Birazwi kandi ko mu Rwanda ariwe watumizaga inama z’impuzabikorwa bya jenoside, i Kigali ndetse no ku Gisenyi aho yakomokaga

Italiki ya 8 mata 1994 Protazi Zigiranyirazo niwe wayoboye igitero cyo kurimbura abatutsi barenze ibihumbi bari bakoraniye ku murenge w’ako karere ka Gisenyi. Niho habanje kugwa abantu beshi icyalimwe mu ntangiriro ya jenoside yahitanye abantu barenze miliyoni mu mezi atatu. Mu gihe cya jenoside Zigiranyirazo yagize akarusho ko gukwirakwiza no kugenzura za bariyeri zo kujonjora abatutsi hafi y’ibigo byose.

Niba ubutabera mpuzamahanga budashobora gucira urubanza abakoze icyaha gisumba ibindi byose. byaba bivuga ko Ubutabera bujegajega

Yolanda Mukagasana wacitse ku icumu rya jenoside abivuga agira ati « Abakurambere bacu bavuga ko ntawe uburana n’umuhamba ariko mu kuturema agatima barongera bati : ijoro riratinda ariko amaherezo bugacya ».

Twebwe abaturage b’isi n’amashyirahamwe ababajwe na jenoside y’Abatutsi yo 1994 duhagurukiye guhamagarira urukiko gusubira muri uru rubanza.


Nimushyire umukono kuri iyi nyandiko